Μολοσσός της Ηπείρου

Με θλίψη και θυμό παρατηρώ τα ειρωνικά σχόλια που κάνουν κάποιοι σχετικά με τον μολοσσό της Ηπείρου. Το πιο δύσκολο για μένα είναι να δεχθώ ότι τα σχόλια αυτά προέρχονται από ανθρώπους που είναι ανώτερης κυνοφιλικής παιδείας, πχ: κριτής σκύλων, κτηνίατρος, “μπακλαβατζής” κ.λπ. Και το πιο τραγικό είναι ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι εκτρέφουν σκύλους.

Τα τελευταία χρόνια στη χώρα μας αρκετοί άνθρωποι άρχισαν να δείχνουν ενδιαφέρον για τον μολοσσό της Ηπείρου και κάποιοι από όλους αυτούς είμαι και εγώ μαζί με μερικούς φίλους μου. Αποφάσισα να γράψω αυτές τις λίγες σειρές προσπαθώντας να διασώσω την υπόληψη του σκύλου που εκτρέφω από την άδικη επίθεση που δέχεται κάθε μέρα.

Με θλίψη και θυμό παρατηρώ τα ειρωνικά σχόλια που κάνουν κάποιοι σχετικά με τον μολοσσό της Ηπείρου. Το πιο δύσκολο για μένα είναι να δεχθώ ότι τα σχόλια αυτά προέρχονται από ανθρώπους που είναι ανώτερης κυνοφιλικής παιδείας, πχ: κριτής σκύλων, κτηνίατρος, “μπακλαβατζής” κ.λπ. Και το πιο τραγικό είναι ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι εκτρέφουν σκύλους.

Δυστυχώς δεν μπορώ να γράψω ονόματα αλλά φωτογραφίζω κάποιους από αυτούς του κυνολογικά ανώτερους Έλληνες που έχουν τα ζώα τους εγκαταλελειμμένα, είτε σε οικόπεδα χωρίς φροντίδα, με σπίτι κάποια παλέτα και έναν πλαστικό κουβά γεμάτο πρασινάδα για να πίνουν νερό, ή σε κλουβιά που είναι γεμάτα με ακαθαρσίες. Στόχος μου δεν είναι η αρνητική κριτική αλλά αν ορισμένοι θέλουν πόλεμο θα τον έχουν ˙ θέλω επίσης να τους επισημάνω ότι πολεμώ από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου και δεν έχω χάσει ποτέ καμία μάχη. Αγανακτώ όταν οι γνωστοί-άγνωστοι “κυνόφιλοι” προσπαθούν να μας φιμώσουν αρθρογραφώντας σε φυλλάδες και σε έγκυρα κυνοφιλικά έντυπα, αρνητικούς σχολιασμούς τ για το πρότυπο και τα ζώα, με αποτέλεσμα να αμαυρώνουν την εικόνα του μολοσσού της Ηπείρου.

Το καλύτερο που έχουν να κάνουν είναι να κλειστούν στο καβούκι τους και να κοιτάξουν την εκτροφή τους που έχει πάρει λάθος δρόμο. Στην τελευταία έκθεση που διοργανώθηκε είδα έναν «αχταρμά» από τσοπανομπαντόγκ, όπου κανένα από τα σκυλιά που εμφανίστηκαν δεν πληρούσε το πρότυπο και κανένα δεν έμοιαζε με τα υπόλοιπα. Οι ιδιοκτήτες των σκύλων δεν έχουν καμία ευθύνη. Η ευθύνη βαρύνει αποκλειστικά τους «Βαρόνους» που κινούν τα νήματα και χρησιμοποιούν τους ιδιοκτήτες των ζώων σαν μαριονέτες.

Για μένα άριστος σκύλος θεωρείται ο σκύλος που έχει εξαιρετική μορφολογία και είναι εξαίρετος στην εργασία. Στην πατρίδα μας έχουν αναγνωριστεί τρεις ποιμενικές φυλές. Ο Ελληνικός ποιμενικός ο μολοσσσός της Ηπείρου και το λευκό ελληνικό τσοπανόσκυλο. Για να κάνετε κάποιες συγκρίσεις σας γράφω μία ηλεκτρονική διεύθυνση που μπορείτε να επισκεφθείτε: www.molossos.gr

Οι ήδη αναφερθέντες γνωστοί- άγνωστοι ισχυρίζονται ότι μόνο μια φυλή υπάρχει. Θα θέσω λοιπόν νέα ερωτήματα παρουσιάζοντας κάποια στοιχεία τα οποία σίγουρα σας ενδιαφέρουν, ρίχνοντας έτσι λάδι στη φωτιά.

ΜΟΛΟΣΣΟΕΙΔΕΙΣ ΣΚΥΛΟΙ ΣΤΗΝ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

MΟΛΟΣΣΙΚΟΣ ΣΚΥΛΟΣ 1

Απόσπασμα από το "Dogs the Ultimate Dictionary of over 1000 Dog Breeds" , Desmond Morris, 2001, Random House UK, Σελ 618.

"Επίσης είναι γνωστός και ως Σουλιώτικος Αγριοχοιροθήρας. Αυτή η εξαφανισμένη φυλή χρησιμοποιείτο ως φύλακας περιουσιών καθώς και για την προστασία στρατηγικών επάλξεων κατά την διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεων. Οι Σουλιώτες ήταν μία φυλή που κατοικούσε κατά την διάρκεια των 17 ου και 18 ου αιώνων στην Βόρειο-Δυτική περιοχή της σύγχρονης Ελλάδας, κοντά στην ορεινή περιοχή της σημερινής Πάργας. Ο σκύλος αυτός ήταν ο εντυπωσιακός τους φύλακας. Αποτελούσε μία τοπική έκδοση των προγόνων της φυλής που σήμερα αποκαλούμε Great Dane. Περιγράφεται ως σκύλος με "γεμάτο στόμα", εκφοβιστικό χαρακτήρα, με σκληρή εμφάνιση και τραχύ τρίχωμα (Σχ. Δεν εννοεί συρματοειδές). Αυτό το σκληροτράχηλο σκυλί φημολογείται ότι έφθανε τα 4 πόδια σε ύψος, η 1,21 μ. Ο μεγαλύτερος σκύλος φύλακας που είχε ποτέ υπάρξει. Όταν εκτελούσε καθήκοντα φύλακα τα αυτιά του, σύμφωνα με παλαιά παράδοση, εκόπτοντο. Το 1886 ο Μ.Β.Wynn, γράφοντας την ιστορία του Βρετανικού/Αγγλικού Μαστίφ σχολιάζει. 'Ο πραγματικός Μολοσσός...πανομοιότυπος η σχεδόν πανομοιότυπος με τον σύγχρονο Αγριοχοιροθήρα των Σουλιωτών' ".

 

ΜΟΛΟΣΣΙΚΟΣ ΣΚΥΛΟΣ 2

Ο David Hancock σε άρθρο στο περιοδικό "Dogs Monthly", Αύγουστος 2001, και στο βιβλίο του "Mastiffs, Large Game Hunters" αναφέρει τον Σκύλο των Σουλιωτών σε σχέση με μία μαρτυρία του Λόρδου Τρούρο.

"Οι Γερμανικοί σκύλοι που χρησιμοποιούντο για το κυνήγι αγριογούρουνου κατά των Μεσαίωνα, έφθαναν αρχικά το ύψος των 28 ιντσών η 71 εκατοστών. Το επιπλέον ύψος επιτευχθεί αργότερα με την πρόσμιξη αίματος από τον Σκύλο των Σουλιωτών, ο οποίος είχε αρχικά εισαχθεί ως 'σκύλος επίδειξης' κατά την διάρκεια των στρατιωτικών παρελάσεων των ηπειρωτικών/ευρωπαϊκών συνταγμάτων. Ο Λόρδος Τρούρο εισήγαγε ένα από αυτά τα σκυλιά. Ήταν ένας τεράστιος ιχνηλάτης. Τα Όρη του Σουλίου ευρίσκονται στην περιοχή γνωστή ως Μολοσσία, η οποία ήταν φημισμένη για τους τεράστιους ιχνηλάτες της και τους εξαιρετικά επιθετικούς σκύλους φύλαξης κοπαδιών. Η επιδίωξη/επιθυμία για την δημιουργία ενός γιγαντιαίου σκύλου, οδήγησε στην διασταύρωση των Γερμανικών Αγριοχοιροθηρών με αυτά τα σκυλιά των Σουλιωτών."

 

ΜΟΛΟΣΣΙΚΟΣ ΣΚΥΛΟΣ 3

Juliette Cunliffe, απόσπασμα από το "The Encyclopedia of Dog Breeds", Parragon Publications 1999,US Edition 2003, Barnes and Noble Books.

H Cunliffe αναφέρεται σε αποσπάσματα από το έργο "Naturalist's Library" του W.H.Lizards 1840. "Ο Lizards, εξισώνει τον Αγριοχοιροθήρα των Σουλιωτών με τον Γερμανικό Αχριοχοιροθήρα. Μια από τις πιο μεγαλόσωμες φυλές που ήταν γνωστή την εποχή αυτή-1840- και τον οποίο θεωρούσε τον πραγματικό Μολοσσό της αρχαιότητας. Είχε φαρδύ/πλατύ στόμα, σκληροτράχηλο και εκφοβιστικό χαρακτήρα, και τραχύ τρίχωμα. Κανένα δεν είχε παρατηρηθεί χωρίς κομμένα αυτιά. Η ουρά είχε τραχύ και ακατάστατο τρίχωμα. Το χρώμα ήταν πύρινο με μαύρη η καφέ πλάτη, ώμους και γύρω από τα αυτιά. Πολλοί τέτοιοι σκύλοι χρησιμοποιούνταν από τους Τούρκους, κατά την διάρκεια των Αυστρο-Τουρκικών πολέμων για την φύλαξη παραμεθορίων περιοχών. Κατά την διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων πολλά δείγματα αιχμαλωτίσθηκαν και υιοθετήθηκαν από τις Αυστριακές Αυτοκρατορικές δυνάμεις και χρησιμοποιήθηκαν ως κατοικίδιοι σκύλοι στους στρατώνες. Ένα δείγμα που παρουσιάσθηκε στον Βασιλέα της Νάπολης, σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, ήταν ο πιο υψηλός/μεγαλόσωμος σκύλος στον κόσμο με ύψος στο ακρώμιο 1.22 μ. Τα λίγα δείγματα που είχαν παρατηρηθεί περιεγράφοντο ως λίγο κοντότερα από ένα Πόνυ Σέτλαντ. Το κεφάλι του Σουλιώτικου Σκύλου έμοιαζε περισσότερο με αυτό του σύγχρονου Great Dane, παρά με αυτό του σύγχρονου Βρετανικού Μαστίφ".

 

4

Clifford L.B. Hubbard, απόσπασμα από το "Working Dogs of the World", Sidwick 7 Jacksosn Ltd, London, 1947.

"Οι βαρείς μαύροι-πύρηνοι, τρίχρωμοι, και ασπρόμαυροι σκύλοι που βρίσκονται στην Σπάρτη είναι οι μιγάδες φύλακες που σπάνια χρησιμοποιούνται στα κοπάδια με τα πρόβατα. Είναι μία φυλή σκύλων που κατάγεται από τον Μολοσσό με πολλές "μεταγγίσεις αίματος" από Αλβανικά Λυκόσκυλα. ...Ένας ποιμενικός Σπαρτιάτης παρουσιάστηκε μία φορά σε έκθεση σκύλων στο Ισλιγκτον, στο Λονδίνο, αλλά αυτό έγινε πολύ παλιά, και ο σκύλος συμμετείχε με την επωνυμία 'Αλβανικό Λυκόσκυλο'...Ταξιδιώτες στην Ελλάδα κατά τον δέκατο έβδομο και δέκατο όγδοο αιώνα, συχνά αναφέρονται σε αυτούς τους σκύλους ως έχοντες τρομακτικά άγρια προδιάθεση και τεράστιο όγκο......και ο Ελληνικός Ποιμενικός και ο Σπαρτιάτης είναι άγριοι".

5

Απόσπασμα από το Dogs of the World, -Dr Schneider-Leyer-Der Hunde der Welt 1960, Albert Muller Verlag. A.G. Ruschlikon, Zurich,1960.

"Φυλή γνωστή επί αιώνες. Χρησιμοποιείται από Έλληνες ποιμένες και αγρότες. Μεσαίου μεγέθους, όρθια στάση του σώματος, δυνατό και βραχύ ρύγχος, μικρά, όρθια πολύ ευκίνητα αυτιά, ουρά που φέρεται χαμηλά. Υψος 21,5-23,5 ίντσες. Η κεφαλή είναι πεπλατυσμένη με εμφανή ρυνομετοπική γωνία/στοπ. Σώμα μυώδες. Το τρίχωμα στο ρύγχος και το πρόσωπο είναι βραχύ και μακρύτερο στο υπόλοιπο σώμα. Χρώμα λευκό, περιστασιακά με μικρά πορτοκαλί η κιτρινωπά μπαλώματα στα αυτιά".

 

ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΤΟΝ MOΛΟΣΣΟ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΕ ΠΡΟΣΦΑΤΕΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ

Κυνηγός και Φύση Ιανουάριος 2004, σελ 40

Άρθρο του Χρήστου Χατζιώτη "Φορολόγηση των σκύλων"-Μία απειλή που ταλαιπωρεί τους κυνηγούς 70 χρόνια-

Ο συντάκτης αναφέρεται μεταξύ άλλων σε παλαιότερο άρθρο των "Κυνηγετικών Νέων" του Ιουλίου 1960. Στο εν λόγω άρθρο υπήρχε ρεπορτάζ από την 3η Πανελλήνια Εκθεση Σκύλων που διοργάνωσε ο "Ελληνικός Κυνολογικός Οργανισμός" στο Αλσος της Κηφισιάς, όπου ανακοινώθηκε η στήριξη των ελληνικών φυλών προκειμένου να βοηθηθεί η ανάπτυξή τους και η διάδοσή τους. Το Υπουργείο Γεωργίας μετά από διαβήματα του ΕΚΟ αποφάσισε να αθλοθετήσει χρηματικά έπαθλα για τις ελληνικές φυλές τους Ελληνικούς Ιχνηλάτες, Κρητικούς Ιχνηλάτες τους Ελληνικούς Ποιμενικούς και τους Μολοσσούς της Ηπείρου .

"Ελπίζετε να συμμετέχουν εις τα εκθέσεις πολλοί Ελληνικοί Ιχνηλάτες, οι περιβόητοι (αλλά άγνωστοι σχεδόν στην ηπειρωτική Ελλάδα) Κρητικοί Ιχνηλάτες, οι Ελληνικοί Ποιμενικοί , οι Μολοσσοί της Ηπείρου, με σκοπό την αξιοποίηση και ανάπτυξη των πολύ καλών εθνικών αυτών φυλών. Εξετέθη εφέτος και δια πρώτη φοράν εις Ελληνικός Μολοσσός, αλλά εκτός διαγωνισμού, όστις προσέλκυσε την προσοχήν πολλών κυνόφιλων".

 

To Bλέμμα Ιούνιος-Ιούλιος 1998, τεύχος 5

Ο κος Μπασουράκος (τότε πρόεδρος του καταργηθέντος ΕΚΟ) σε συνέντευξή του στο περιοδικό αναφέρει σε τρία διαφορετικά σημεία τον Μολοσσό της Ηπείρου , τον Ελληνικό Μολοσσό, και τον Ελληνικό Ποιμενικό ως τρεις διαφορετικές οντότητες. Επίσης ότι είχε κάποιες παλαιές φωτογραφίες του Μολοσσού της Ηπείρου .

 

 

Σχόλιο:

Οι τρεις πρώτες πηγές αναφέρονται στον Σκύλο των Σουλιωτών και δείχνουν ότι ένας καλλιεργημένος, και πολύ συγκεκριμένος Μολοσσοειδής τύπος ήταν γνωστός στην Βόρειο-Δυτική Ελλάδα τουλάχιστον μέχρι το τέλος του 1800. Επίσης περιγράφουν το μαύρο/πύρινο χρώμα πού είναι χαρακτηριστικό του τύπου. Αν και ο Σκύλος των Σουλιωτών ως ξεχωριστή οντότητα θεωρείται εξαφανισμένος, ο τύπος η το γονίδιο του Μολοσσοειδούς, εξακολούθησε να υπάρχει σε κάποιο βαθμό στην ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου και ορεινής Δυτικής Θεσσαλίας κυρίως ως ποιμενικός/σκύλος φύλαξης.

Όσο πειστικές και να είναι οι ανωτέρω αναφορές πρέπει να διατηρηθούν κάποιες επιφυλάξεις για την ακρίβειά τους. Καθόλου ικανοποιητική είναι η περιγραφή της υφής του τριχώματος. Π.χ. : το τρίχωμα του Σουλιώτικου Σκύλου αναφέρεται ως "ακατάστατο και τραχύ" ενώ ο Γερμανικός Μολοσσός/Great Dane, έχει κοντό και λείο μανδύα. Τα σύγχρονα δείγματα Μολοσσού της Ηπείρου εχουν κοντό αλλά πυκνό μανδύα. Δεν είναι σίγουρο αν θα χαρακτηρίζονταν ως τραχύ, αλλά η ουρά έχει σίγουρα κάπως μακρύτερο και τραχύ τρίχωμα. Μπορεί να υποθέσουμε ότι τα Σκυλιά των Σουλιωτών προσέδωσαν στον Γερμανικό Μολοσσό το μεγαλύτερο ύψος. Επίσης είναι δυνατόν ο μανδύας του Σουλιώτικου να μην ήταν τόσο τραχύς όσο αναφέρουν οι ξένες πηγες αλλά κάπως βραχύτερος από αυτό του Γερμανικού Μολοσσού. Οι Γερμανοί εκτροφείς θα πρέπει να συνέχισαν να επιλέγουν κοντούς μανδύες, οι οποίοι παραδοσιακά χαρακτήριζαν τα σκυλιά τους. Πολύ σημαντικό είναι και το γεγονός ότι τα Σκυλιά των Σουλιωτών ήταν αγριο-χοιροθήρες. Οι πρώιμοι Γερμανικοί Μολοσσοί χρησιμοποιούντο επίσης, κυρίως, στο κυνήγι αγριο-γούρουνου. Η σύμπτωση αυτή δεν πρέπει να αγνοηθεί. Δηλαδή βλέπουμε ότι οι Γερμανοί εκτροφείς, δεν φαίνεται να χρησιμοποίησαν το αίμα μίας ξένης φυλής μόνον χάρην το ύψους της, αλλά και διότι ειδικευόταν, λίγο-πολύ, στην ίδια εργασία. Η συχνή εμφάνιση μαύρων-πύρινων Μολοσσών της Ηπείρου, πρέπει να έχει κάποια σχέση με το μαύρο-πύρινο χρώμα του Σουλιώτικου Σκύλου. Είναι πολύ πιθανό να υπήρχαν και άλλα χρώματα που δεν αναφέρονται. Οι φυλές εργασίας έχουν συνήθως ποικιλία χρωμάτων, αλλά πολλοί συγγραφείς έχουν την τάση να επικεντρώνονται μόνο στα πιο κοινά.

Πρέπει να επισημανθεί ότι στον σύγχρονο πληθυσμό Μολοσσών της Ηπείρου υπάρχουν, σποραδικά, δείγματα με πολύ λειότερους/βραχύτερους μανδύες, μεγαλύτερου ύψους και λεπτότερης κατασκευής. Σε κάποιο βαθμό παραπέμπουν σε έναν τύπο τεράστιου, βαρύτερου ιχνηλάτη, δηλαδή όπως ακριβώς αυτός αναφέρεται από τον Λόρδο Τρούρο. Είναι ενδιαφέρον ότι ο David Hancock αναφέρεται την ύπαρξη δύο ομάδων μολοσσοειδών σκύλων στην Ήπειρο, αγριοχοιροθηρών και ποιμενικών, τους και διαχωρίζει σαφώς. Πολύ σημαντική είναι η αναφορά ότι ο Σκύλος των Σουλιωτών είχε πάντα κομμένα αυτιά (θα πρέπει να εξετασθεί η σχέση του η όχι με τον ορθόωτο λυκοειδή μολοσσό της αρχαίας Ηπείρου * Βλέπε σημ.(1) ). Ο τύπος αυτός μορφολογικά είναι εγγύτερα στον πρώιμο Γερμανικό Μολοσσό. Δεν είναι δύσκολο να υποθέσει κανείς ότι δύο "φυλές" θεωρήθηκαν κατάλληλες για διασταύρωση. Σε καμία περίπτωση δεν προτείνεται ο ισχυρισμός ότι ο Γερμανικός Μολοσσός επηρέασε τον Σουλιώτικο σκύλο αλλά ακριβώς το αντίστροφο.

Αναπόφευκτα ηγούμεθα στο συμπέρασμα ότι μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα επιβίωναν δύο ομάδες μολοσσοειδών σκύλων στην ευρύτερη περιοχή της Ηπείρου. Αγριο-χοιροθήρες και ποιμενικοί. Αυτοί με ειδίκευση στο κυνήγι αγριόχοιρου εξαφανίσθηκαν ως ξεχωριστή οντότητα. Αυτοί με ποιμενικά καθήκοντα επέζησαν. Στην πράξη ίσως οι δύο τύποι συγχωνεύθηκαν ως σκύλοι φύλαξης στα κοπάδια με τον ποιμενικό να υπερισχύει σήμερα. Οι αρχαίες πηγές αναφέρουν ξεκάθαρα κυνηγετικούς και ποιμενικούς Μολοσσούς στην Ήπειρο. Είναι κάτι που πρέπει να αγνοήσουμε, απλή σύμπτωση η ένα στοιχείο που αξίζει της προσοχής μας?

Ο κυνηγετικός, λειότριχος, υψηλότερος τύπος, ίσως εξέλειψε λόγω της μη χρησιμοποίησής του πλέον στο κυνήγι η λόγω γενικότερων αλλαγών στις συνθήκες/παρακμή του κυνηγίου, θηραμάτων, διαβίωσης, κλπ. Παρ' όλα αυτά εξακολουθεί περιστασιακά να εμφανίζεται ως "γενετική αναγωγή στο παρελθόν/throwback" στον πληθυσμό του σύγχρονου Μολοσσού της Ηπείρου. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες φωτογραφίες ο σχετικά βραχύτερος/λειότριχος μανδύας εμφανίζεται με μεγαλύτερη συχνότητα ως στοιχείο από ότι το μεγαλύτερο ύψος. Εύκολα εξηγήσιμο διότι τον τελευταίο αιώνα η ποιμενική εκτροφή τον δεν απαιτεί μεγαλύτερα σκυλιά του τύπου αυτού. Ο λειότριχος μανδύας προφανώς είναι συμβατός με την εργασία των σκύλων και δεν αποκλείσθηκε από την εκτροφή.

Ο Clifford Hubbard το 1947 αναφέρεται έμμεσα σε τρεις τύπους ποιμενικών σκύλων στην Ελληνική επικράτεια εκ των οποίων ό ένας είναι σαφώς μολοσσοειδής και συνδεδεμένος με την Ήπειρο. Το γεγονός ότι αναφέρεται σε σκύλους της Πελοποννήσου δεν πρέπει να μας απο-προσανατολίσει. Αναπόφευκτα το γονίδιο του μολοσσού είχε ευρεία διάδοση στην Ελλάδα στην καθαρή ή όχι μορφή του με διάφορες τοπικές εκδόσεις. Οι αναφορές του Hubbard δεν ικανοποιούν τον Έλληνα αναγνώστη διότι φαίνεται να συγχέει την Ελληνική και Αλβανική καταγωγή των σκύλων. Ανάλογη σύγχυση υπήρξε και για την ταυτότητα των Σουλιωτών. Γεωγραφικά όμως ο Hubbard είναι ακριβής ως προς την καταγωγή των πατρογονικών τύπων αυτών των σκύλων, δηλαδή την Ήπειρο.* Σημ (2).

O Schneider-Leyer το 1960 παρουσιάζει ως Σπαρτιάτη έναν σκύλο επιφανειακά τελείως διαφορετικό από αυτόν που περιγράφει ο Hubbard. Παρά την συνωνυμία δεν τον τοποθετεί μόνο στην Πελοπόννησο, όπως ο Hubbard, αλλά στη Ελλάδα γενικώς. Είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του πως αναφορές ξένων συγγραφέων εμφανίζονται ως αντικρουόμενες και αναξιόπιστες. Και ο τύπος αυτός είναι άγνωστος σήμερα. Πάντως ενδιαφέρον προξενεί η περιγραφή μικρών (φυσικά) όρθιων αυτιών, το στενό ρύγχος, και έντονο στοπ. Όλα αυτά είναι χαρακτηριστικά που υποψιάζουν τον αναγνώστη ότι ίσως υπάρχει κάποια σχέση με αρχαίους λυκοειδείς ποιμενικούς η διασταυρώσεις τους με καθαυτό μολοσσούς. Δεν γνωρίζουμε τις πρωτογενείς πηγές αυτών των πληροφοριών και πως τοποθετούνται χρονικά-δηλαδή πόσο παλαιές είναι. Είναι πολύ πιθανό ο Schneider-Leyer να συγχέει τον Ελληνικό Ποιμενικό με τον Μολοσσό. Περιγράφει έναν σκύλο με το χρώμα Ελληνικού Ποιμενικού, όπως και ο Hubbard, αλλά με συνδυασμό χαρακτηριστικών αρχαίου λυκοειδούς ορθόωτου μολοσσού και καθαυτό μολοσσού (βαρύς τύπος). Ο τύπος αυτός είτε εξαφανίσθηκε είτε είναι προιόν παραποιημένων πληροφοριών και δεν υπήρξε ποτέ. Αντιθέτως οι διαφοροποιημένοι μολοσσοειδείς ποιμενικοί/Μαντρόσκυλα της Πελοποννήσου ήταν γνωστοί μέχρι πρόσφατα και σπάνια δείγματα τους εξακολουθούν να επιβιώνουν.

Το άρθρο των Κυνηγετικών Νέων 1960 σε τρία διαφορετικά σημεία αναφέρει Μολοσσοειδείς σκύλους και ιδιαίτερα τον Μολοσσό της Ηπείρου. Στην τρίτη περίπτωση γίνεται αναφορά στον "Ελληνικό Μολοσσό". Δεν είναι σίγουρο τι εννοούσε ο αρθογράφος με τον όρο "Ελληνικός Μολοσσός", δηλαδή, εάν ήταν απλή συνωνυμία με τον Μολοσσό της Ηπείρου, η εάν αναφέρονταν σε κάποιον άλλο τύπο μολοσσοειδούς σκύλου στην Ελλάδα. Δηλαδή εάν συνολικά αναφέρθηκαν δυο ξεκάθαρα μολοσσοειδείς/μαστιφοειδείς τύποι και ο Ελληνικός Ποιμενικός (επίσης λίγο-πολύ μολοσσοειδής). Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι το άρθρο διαχωρίζει σαφώς τον Ελληνικό Ποιμενικό από τον Μολοσσό της Ηπείρου και στις δύο περιπτώσεις που τα ονόματά τους εμφανίζονται στην ίδια πρόταση. Αν μη τι άλλο, η πηγή του 1960 αποκαλύπτει απερίφραστα ότι ο Μολοσσός της Ηπείρου ήταν συνειδητά γνωστός ως ξεχωριστή οντότητα από τον Ελληνικό Ποιμενικό, σε κυνολογικούς, και όχι μόνον, κύκλους της εποχής. Η πρώτη απόπειρα καλλιέργειας του Μολοσσού της Ηπείρου έγινε πριν 47 χρόνια, αλλά δεν υπήρξε συνέχεια μέχρι την πρόσφατη αναγνώριση του από τον Κυνολογικό Όμιλο Ελλάδος το 2006.

Η συνέντευξη του κ Μπασουράκου 38 χρόνια αργότερα δεν ρίχνει περισσότερο φως στο θέμα. Ουσιαστικά αποσιωπά τον διαχωρισμό των Μολοσσών της Ηπείρου, των Ελληνικών Μολοσσών και των Ελληνικών Ποιμενικών. Πάντως δεν χωρά αμφιβολία για την διαφορετικότητα των τρίτων από τους δύο πρώτους.

Οι προαναφερόμενες πηγές είναι πολύτιμες διότι βοηθούν, να γεφυρωθεί κάπως το χάσμα πληροφοριών από την αρχαιότητα μέχρι την σύγχρονη εποχή. Παρέχουν στοιχεία για τους δύο τελευταίους αιώνες, αλλά δεν απαντούν όλα τα ερωτήματα. Οι ξένοι συγγραφείς δεν είναι δυνατόν να είχαν πλήρη εικόνα των Ελληνικών φυλών. Οι πληροφορίες έφταναν έμμεσα, από μη κυνολόγους όπως περιηγητές, στρατιωτικούς και πολεμικούς ανταποκριτές. Ιδιαίτερα σε σχέση με τους χρωματισμούς, υφή τριχώματος, λεπτομέρειες μορφολογίας, χρήσεις, γεωγραφική κατανομή οι γνώσεις των Ευρωπαίων ειδικών δεν είναι δυνατόν να θεωρηθούν πλήρεις η ακριβείς. Μην ξεχνάμε ότι ακόμα και στις μέρες μας η πρόσβαση σε δύσβατες περιοχές κάνει την έρευνα εξαιρετικά δύσκολη. Πόσον μάλλον τον 19ο αιώνα με τα πρωτόγονα μέσα της εποχής.

Οι γνώσεις μας εξακολουθούν να είναι αποσπασματικές και αμφισβητίσημες. Αντιθέτως δημιουργούνται νέα ερωτήματα.

Α. Ποια η σχέση των Σκύλων των Σουλιωτών με τους σύγχρονους Μολοσσούς της Ηπείρου?

Β. Ποια η μορφολογία του Ελληνικού Μολοσσού που αναφέρεται σε πηγές του 1960 ?

Γ. Ποια η σχέση των Σκύλων των Σουλιωτών με τον "Ελληνικό Μολοσσό" ?

Δ. Ποια η σχέση/διαφορά του Μολοσσού της Ηπείρου και του Ελληνικού Μολοσσού?

Ε. Είναι δυνατόν να υπάρχει κάποια αντιστοιχία μεταξύ των ποιμενικών και κυνηγετικών μολοσσών της αρχαιότητας, με τους ποιμενικούς και κυνηγετικούς μολοσσοειδείς σκύλους του 19ου αιώνα και των σύγχρονων υπολειμμάτων τους?

Ζ. Ποιά η πραγματική ταυτότητα του Σπαρτιάτη και η σχέση του με Μολοσσοειδείς και λυκοειδείς σκύλους της ηπειρωτικής Ελλάδας?

Απαντήσεις ίσως υπάρχουν σε, κυνολογικά ανεξερεύνητες, Ελληνικές πηγές του Βυζαντίου (400-1453) και των τελευταίων δύο αιώνων (1800-2000). Κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας (1453-1821) μόνο δυτικό-ευρωπαίοι περιηγητές στην Ελλάδα έχουν σποραδικά και ελλειπώς, αναφερθεί σε διάφορους τύπους ποιμενικών/μολοσσοειδών σκύλων, που συνάντησαν.

 

* Σημείωση (1)

Ορθοόωτοι Λυκοειδείς Ποιμενικοί στην Ελλάδα.

Δεν είναι βέβαιο εάν οι αρχαίοι ορθόωτοι μολοσσοί σε απεικονίσεις η γλυπτά είχαν φυσικά όρθια η κομμένα αυτιά.

Ο Max von Stephanitz θεμελειωτής του Γερμανικού Ποιμενικού, στην εισαγωγή του έργου του "Der Deutsche Schaferhund in Wort und Bild", 1921, αφιερωμένο στην φυλή παρουσιάζει παρόμοιους πληθυσμούς με τον Γερμανικό Ποιμενικό τοποθετώντας τους στον παγκόσμιο κυνολογικό χάρτη. Στην Βαλκανική χερσόνησο πιστοποιεί την ύπαρξη λυκοειδών ποιμενικών με φυσικά όρθια αυτιά στην Σερβία, Δαλματία, Αλβανία, Μαυροβούνιο, Λίμνη Δοιράνη-Γεύγελη, Ιταλία, Βόρειο και Νότιο Ελλάδα. Τα δείγματα από την Ελλάδα και την Ιταλία έμοιαζαν με αυτά της Δαλματίας. Λυκοειδείς ποιμενικοί μεταφέρθηκαν στην Γερμανία/Wurttenberg, μαζί με πρόσφυγες από την βόρειο Ελλάδα (οι ακριβείς ιστορικές συγκυρίες δεν είναι γνωστές. Πιθανόν συνδέονται με τους Βαλκανικούς πολέμους). Το χρώμα ήταν κοκκινό-κίτρινο κηλιδωτό και το ύψος 22 ίντσες. Τα δείγματα της Δοιράνης έμοιαζαν με αυτά της Νοτίου Ελλάδας και της Ιταλίας. Το σκυλιά από την περιοχή μεταξύ Μαυροβουνίου και Αλβανίας έμοιαζαν με λύκους, ήταν κοντότριχα και μεγαλόσωμα.

Ο Stephanitz ήταν στρατιωτικός, και με την ιδιότητα αυτή πέρασε μεγάλα διαστήματα στην Βαλκανική χερσόνησο. Οι πληροφορίες του επομένως είναι από "πρώτο χέρι". Ο Stephanitz ήταν σπάνιος συνδυασμός κυνολόγου-περιηγητή και οι μαρτυρίες δεν είναι εύκολο να αγνοηθούν. Περιγράφει σκύλους που σήμερα είναι άγνωστοι στην Ελλάδα/Βαλκάνια και δημοσιεύει (παλαιές) φωτογραφίες που πιστοποιούν τους ισχυρισμούς του. Παρά το γεγονός αυτό, δεν είναι δυνατόν, οι τύποι αυτοί, να συνδεθούν αποφασιστικά με αρχαίους ορθόωοτους κυνηγετικούς η ποιμενικούς σκύλους. Το μόνο σίγουρο είναι ότι το 1921, το μέγεθος τους είχε μειωθεί συγκριτικά με αυτό που αναφέρουν αρχαίες πηγές . Το γονίδιο ενός φυσικά ορθόωτου ποιμενικού σκύλου φαίνεται να επέζησε στον Ελληνικό χώρο, μέχρι τις αρχές του 20 αιώνα. Δεν υπάρχουν ενδείξεις στην πρόσφατη Ελληνική ιστορία ότι οι σκύλοι αυτοί υιοθετήθηκαν επίσημα ως ξεχωριστή φυλή. Εάν συνέβη, τότε ίσως ήταν μόνο σε πολύ στενό τοπικό επίπεδο και δεν έγινε ποτέ ευραίως αντιληπτό. Σύμφωνα με τα παρόντα στοιχεία, θα ήταν παρακινδυνευμένο να τους συσχετίσουμε με τους καθαρά μολοσσοειδείς σκύλους της Ηπείρου, τον Σκύλο των Σουλιωτών η τον καθαυτό Ελληνικό Ποιμενικό. Όμως δεν αποκλείεται να υπήρξαν, ως ανεξάρτητος τύπος, παράλληλα με τούς τελευταίους. Το θέμα χρήζει εξειδικευμένης έρευνας και πρέπει να θεωρηθεί ανοικτό και αναπάντητο.

** Σημείωση (2)

Ο Clifford Hubbard παρουσιάζει τον Ελληνικό Ποιμενικό ως ένα λευκό, μεσότριχο, λυκοειδή μολοσσό, με κρεμαστά αυτιά, περιορισμένες καφέ/πορτοκαλί η κίτρινες κηλίδες στην κεφαλή και σπανιότερα στο σώμα. Διαδεδομένος στην Ήπειρο, Στερρεά και Νότιο Ελλάδα, Μακεδονία και τα βοσκοτόπια του Παρνασσού.

(Θέλω να ευχαριστήσω τον Βασίλη Λέκκα μέλος του διοικητικού της Αμάλθειας για τις πληροφορίες που μου έδωσε.)

Χρήστος Χατζής

Εκτροφέας μολοσσικού σκύλου